Geheugen: Over werking en onderhoud

We gebruiken het elke dag, maar niemand weet precies hoe het werkt en waar het zich bevindt. We beschouwen ons geheugen als een vanzelfsprekendheid en vergeten dat het net zo goed onderhouden moet worden als de rest van ons lichaam.

In zijn boek ‘De geheimen van ons geheugen; Over herinneren en vergeten en het trainen van een superbrein’ (2018), uitgegeven door Ambo/Anthos uitgevers, ontrafelt Boris Nikolai Konrad de werking van ons geheugen en laat hij zien waartoe het in staat is en wat je moet doen om het gezond te houden.

Voor ons geheugen gebruiken we vaak het beeld van een computer. Dit beeld komt maar voor een deel overeen met de werkelijkheid. Opslaan in ons geheugen is niet hetzelfde als opslaan in een computer. Activering van ons geheugen betekent altijd verandering, aanpassing en interpretatie. Een delete-functie kent het geheugen niet en evenmin de mogelijkheden om informatie veilig op te slaan.

Ons geheugen is vanuit de evolutie niet geconstrueerd om te leven met een overvloed aan data, met jarenlang studeren of zelfs alleen maar voor inzet van het schrift.
Ons brein verschilt nauwelijks van dat van de jagers-verzamelaars van een paar duizend jaar geleden.
Hoewel ons geheugen zich weet aan te passen schieten onze geheugensystemen tekort om vakkennis, complexe gegevens, namen of zelfs hele lezingen en boeken te onthouden.

Geheugen

Konrad onderscheidt het ultrakorte-, korte- en langetermijngeheugen:
Ultrakortetermijngeheugen
Het ultrakortetermijngeheugen wordt ook wel het ‘zintuiglijke geheugen’ genoemd. Ons geheugen houdt de indrukken die wij met onze zintuigen opdoen maar een fractie van een seconde vast. Het zintuiglijk geheugen filtert uit wat er verder wordt verwerkt.
Kortetermijngeheugen
In het kortetermijngeheugen belandt vervolgens maar een fractie van de inhoud die door de zintuigen werd opgenomen. En bovendien alles wat we uit ons langetermijngeheugen ophalen om erover na te denken. Alles wat we actief bewerken. Dit kortetermijn geheugen wordt ook wel werkgeheugen genoemd.
Kort betekent zo’n twintig tot dertig seconden bewaartijd. Elk nieuw binnenkomend gegeven verdringt daarbij de al aanwezige informatie.
Niet alleen vanwege de korte duur is het kortetermijngeheugen begrensd, er past ook weinig in. Ongeveer zeven cijfers bijvoorbeeld.
Langetermijngeheugen
De bij het kortetermijngeheugen horende processen leiden tot een kortdurende verbetering in de communicatie tussen de afzonderlijke hersencellen. Bij het langetermijngeheugen worden juist nieuwe fysieke verbindingen gevormd of bestaande verder uitgebouwd.
Door herhaling van prikkels ontstaan nieuwe geheugenwegen. Veelvuldig herhalen zorgt dat we voor lange tijd opslaan.
Het langetermijngeheugen bestaat uit verschillende geheugensystemen.

Geheugensystemen

Declaratief geheugen
Van dit deel van ons geheugen zijn we ons bewust. We kunnen het beschrijven en uitleggen. Het gaat vooral om feiten, informatie die je direct naar boven kunt halen.
Procedureel geheugen
Bij het procedureel geheugen gaat het om vaardigheden en het juiste verloop van handelingen.
Autobiografisch geheugen
Het autobiografisch geheugen is de opslagplaats voor alle herinneringen aan ons leven.
Prospectief geheugen
Het prospectief geheugen stelt ons in staat om op de juiste tijd over de juiste informatie te beschikken.
Onze interne klok functioneert helaas niet als wekker. Daarom zijn externe hulpmiddelende zoals lijstjes en kalenders de beste manier om ons prospectieve geheugen te helpen.

Waar vinden we ons geheugen?
Ons geheugen is verdeeld over het hele brein. Ook een losse herinnering heeft geen speciale plek. Als we ons een bepaalde gebeurtenis herinneren, wordt die altijd gereconstrueerd. Losse elementen die in afzonderlijke of in samenspel met verschillende neuronen gecodeerd zitten, worden voor een herinnering bij elkaar gebracht.

Onze opslagcapaciteit voor wat we meegemaakt en gezien hebben, is heel groot. We kunnen geheugentechnieken inschakelen bij andere gegevens die we willen onthouden.

Geheugentraining
Hersenen laten zich niet trainen zoals spieren. Om spieren te versterken moet eenzelfde oefening steeds herhaald worden.
Het brein kan wel getraind worden als een netwerk van zenuwcellen. Een goede verbinding in het brein kan al met één goed idee of één aangeleerde denktechniek worden aangelegd.
Pas door regelmatig gebruik wordt zo’n zenuwverbinding een ‘zenuwsnelweg’.
Voor een geheugenprestatie zijn niet alleen informatieopname en tijdsinvestering relevant. Je kunt informatie beter opnemen door het zinvol te coderen (verknopen met al aanwezige kennis). Ten tweede het bewust, reflecterend oefenen en ten derde ophaal structureren. Voor het lezen en leren van vakliteratuur is het bijvoorbeeld een goede methode om eerst de inhoudsopgave te lezen, daarna de illustraties en tussenkoppen te bekijken en dan pas met lezen te beginnen. Dat zorgt ervoor dat we via de zo gecreëerde structuur beter grip op de inhoud krijgen.

Wat heeft het brein nodig?
In de allereerste plaats zuurstof. Als er te weinig zuurstof in onze hersenen komt merken we dat al binnen een paar seconden. Als de doorbloeding van het brein stopt, zijn we uiterlijk binnen tien minuten dood.
De zuurstof komt via het bloed in onze hersenen. Om dat goed te laten stromen, hebben we genoeg water nodig. Het is daarom belangrijk genoeg te drinken.
Verder heeft ons lichaam energie nodig. Hoewel ons brein maar 2% van ons lichaamsgewicht uitmaakt, legt het toch een belag van 20% op onze totale energiebehoefte. Glucose is de voornaamste energieleverancier.
Omdat ons brein geen energie kan opslaan, mag het ontbijt niet ontbreken.
Omega 3 -vetzuren vooral docasahexaeenzuur (DHA) zijn tenslotte belangrijke bouwstenen voor onze hersenen.

Door meer inzicht in de werking en het onderhoud van ons geheugen kunnen we hier beter in investeren.

 

Wat doe jij voor het onderhoud van jouw geheugen?

 


..
.

 

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s