Wie zijn wij?

Deel 2 van Hallo ik, wie ben jij?

.

Introductie

Er waren eens drie steenhouwers die aan een kathedraal bouwden.
Op de vraag van een voorbijganger wat ze aan het doen waren, antwoordde de eerste op een norse toon: “Dat zie je toch, ik kap stenen.” De tweede steenhouwer antwoordde dat hij toch maar mooi geld verdiende voor zichzelf en zijn geliefde gezin. De derde zei trots: “Ik ben een kathedraal aan het bouwen”.

Wie zijn wij?

Je kunt op verschillende manieren kijken naar wie wij zijn. Elk perspectief heeft invloed op wat je denkt, voelt en doet. We krijgen meer grip op wie wij zijn door ons te verdiepen in onze geschiedenis.

Deel 2 bied je een reis door de geschiedenis van de mensheid. Je leert meer over stress, en krijgt aanwijzingen om niet in de geluksval verstrikt te raken.

.

.

Inspiratie 4

Hoe zijn wij geworden wie we zijn?


.

In zijn boek ‘Sapiens; een kleine geschiedenis van de mensheid’ neemt Yuval Noah Harari ons mee op reis door de geschiedenis van de mensheid. Hij geeft een antwoord op de vraag wie we zijn, waar we vandaan komen en hoe we geworden zijn wie we zijn.

De eerste mens
Dieren die erg op moderne mensen leken verschenen zo’n 2,5 miljoen jaar geleden op onze aarde. Generaties lang vielen ze niet op tussen de andere soorten waarmee ze hun leefgebied deelden.
De ontwikkeling van ons brein maakte dat mensen zich langzaam gingen onderscheiden.

Mensen hebben in vergelijking met andere dieren uitzonderlijk grote hersenen. Zoogdieren met een gewicht van 60 kilogram hebben een gemiddelde herseninhoud van 200 kubieke centimeter. De herseninhoud van de eerste mannen en vrouwen was 2,5 miljoen jaar geleden al drie keer zo groot en is nu bij de moderne mens zelfs 6 a 7 keer zo groot.

Ontwikkeling van het brein
De ontwikkeling van het mensenbrein heeft geleid tot grote, steeds snellere veranderingen in de wereld.
Het op twee benen lopen lijkt bij de ontwikkeling van grote invloed geweest te zijn. Doordat we onze armen niet direct nodig hebben voor onze voortbeweging, bleven deze vrij voor andere doeleinden. Daarnaast waren voor rechtop lopen smallere heupen nodig, wat het geboortekanaal krapper maakte. Doordat de omvang van de hoofden van baby’s toenam werd sterven tijdens het baren voor vrouwen een gevaar. Vrouwen die vroeg bevielen, als het hoofd van de baby nog relatief klein en soepel was, deden het beter en bleven vaker in leven. De natuurlijke selectie ging zich toespitsen op vroeggeboorten.
Na onze geboorte zijn we nog jarenlang afhankelijk van onze ouders of verzorgers voor voeding, bescherming en scholing. Ook dit heeft bijgedragen aan onze ontwikkeling, met name die van onze sociale vaardigheden.

Beheersing van het vuur
Een volgende belangrijke stap in de ontwikkeling van de mensheid was de beheersing van het vuur. De opkomst van de voedselbereiding stelde mensen in staat om meer soorten voedsel te eten, en er minder tijd aan te besteden.

Taalontwikkeling
Er wordt aangenomen dat de mensenhersenen in de loop van de tijd, door toevallige genetische veranderingen, op compleet nieuwe manieren leerden denken en communiceren.
Er ontstond een nieuw type taal. Deze taal is zeer flexibel.
We kunnen een beperkt aantal geluiden en tekens verbinden tot een oneindig aantal zinnen, elk met een eigen betekenis. Daarmee kunnen we een buitengewone hoeveelheid informatie over onze omgeving tot ons nemen, opslaan en overbrengen. Informatie over wie er al dan niet te vertrouwen was zorgde dat kleine groepjes zich konden uitbreiden tot grotere groepen en dat mensen samenwerkingsverbanden konden aangaan. Onze taal maakte het mogelijk om er informatie mee over te brengen over bestaande dingen. Daarnaast konden we ook praten over dingen die niet bestaan. Ons vermogen tot het vertellen van verhalen stelde ons niet alleen in staat om dingen te verzinnen, het stelde ons vooral in staat dit samen met anderen te doen. Dit opende de weg naar snelle innovatie.

Van jagen naar het boerenbedrijf
Zo’n 2,5 miljoen jaar lang voedden mensen zich door planten te verzamelen en te jagen op dieren. Dit veranderde zo’n tienduizend jaar geleden, toen we al onze tijd en energie begonnen te besteden aan het beïnvloeden van de levensloop van een paar dier- en plantensoorten. De opkomst van het boerenbedrijf was een geleidelijk proces en heeft eeuwen in beslag genomen. Door het ontstaan van dorpen en de groei van de voedselvoorraad begon ook de bevolking te groeien.

Ontwikkeling van het schrift
Onze mentale beperkingen waren een rem op de grootte en complexiteit van menselijke groepen. De eersten die dit probleem overwonnen waren de Soemeriërs die een systeem uitvonden waarmee ze, buiten de hersenen om, informatie konden opslaan en verwerken. Het ging hierbij om de uitvinding van ‘het schrift’. Het schrift gaf opnieuw een nieuwe impuls aan onze groei en ontwikkeling.

Wetenschapsontwikkeling
Ook onze voorouders hebben geprobeerd om te ontdekken welke regels onze wereld aansturen.
De moderne wetenschap vertoont drie belangrijke verschillen met alle voorafgaande tradities: De bereidheid de eigen onwetendheid te accepteren. De bereidheid om dingen die we denken te weten, ook weer los te laten als er nieuwe inzichten ontstaan. En het gebruik van theorieën om nieuwe kennis en vaardigheden te verwerven.

De wetenschappelijke revolutie heeft veel nieuwe kennis en technologieën opgeleverd die onze ontwikkeling verder heeft versneld. 

Wat leert deze geschiedenis jou over wie je bent, waar je vandaan komt
en hoe je geworden bent wie je bent?

.

.

Inspiratie 5

Het verhaal over stress

.

In ‘Van big bang tot burn out; het grote verhaal over stress’, leggen Witte Hoogendijk en Wilma de Rek uit waarom wij zoveel moeite hebben alle veranderingen bij te houden.

In hun boek onderscheiden ze vier soorten stressoren: Concreet en acuut, concreet en chronisch, abstract en acuut en tenslotte abstract en chronisch.

Naarmate onze omgeving kunstmatiger is geworden, werden onze stressoren abstracter. Wilde beesten, omlaag vallende stenen, voedseltekorten, ziekten, en de dood van verwanten zijn concrete stressoren.
Een mogelijke leeuw – hij zou er kunnen zijn – is een ingebeelde, abstracte stressor. De abstracte stressor deed tegelijk met de gedachte zijn intrede. Als je je een leeuw kunt inbeelden, kun je je ook inbeelden dat jouw baas je gaat ontslaan, of dat er andere narigheid op jouw pad komt. Er is geen grens aan ons inbeeldingsvermogen.

In de 550 miljoen jaar die de evolutie erover heeft gedaan om van worm tot mens te komen, is op die eerste drie vormen een prima stressrespons ontwikkeld. Het gaat mis bij nummer vier. Aan een stressor die abstract en chronisch is kun je moeilijk ontsnappen omdat we deze in ons eigen hoofd meedragen.

Verminder stress in drie stappen
De eerste stap om de stress te lijf te gaan is inzicht; weten hoe je stress aanpakt. Witte Hoogendijk en Wilma de Rek beschrijven in hun boek verschillende wegen om ons overspannen brein te ontlasten.

We kunnen kiezen voor het leven waarvoor de evolutie ons fysiek en mentaal heeft toegerust: Zoek de natuur op. Zorg voor een dagelijkse portie beweging. Gooi smartphone en laptop de deur uit. Besteed aandacht aan de mensen die je het meest dierbaar zijn. Leg een moestuin aan voor de onbespoten groenten en keer de doorgedraaide, vertechnologiseerde wereld de rug toe.
Een tweede mogelijkheid is het omarmen van de natuurlijke kunstmatigheid: Maak gebruik van de technologie. Houd nieuwe ontwikkelingen in de gaten en zorg dat je er op tijd bij bent.
De derde mogelijkheid bevindt zich tussen de net beschreven uitersten: Zorg voor voldoende beweging. Schakel stressoren waar mogelijk uit: bijvoorbeeld je mobiel.

Ga aan de slag met de gedachten die bij jou stress veroorzaken bijvoorbeeld door mindfulness. Stel je verwachtingen bij. Besef dat voortdurend gelukkig zijn niet per se moet. Het is niet raar af en toe ongelukkig te zijn. Stop met het eindeloos proberen je aan te passen aan opgedrongen idealen. Pak stressoren aan waar je wel invloed op hebt. Het zou hierbij kunnen gaan om een slopende relatie of een te veel eisende baan.

Hoeveel stress ervaar jij, en hoe ga je hiermee om?

.

.

Inspiratie 6

Trap niet in de geluksval!

.

De manier waarop wij geluk najagen maakt ons in veel gevallen ongelukkig.

In zijn boek ‘The happiness trap’ laat Russ Harris zien hoe je niet in deze geluksval trapt. Hij biedt handvatten om stress te verminderen, angst en twijfel te overwinnen en om te gaan met pijnlijke gedachten en gevoelens.
Hij beschrijft de volgende verhalen die ons geluk in de weg staan:

Verhalen die ons geluk in de weg staan

Mensen zijn van nature gelukkig
In onze westerse cultuur proberen we elkaar ervan te overtuigen dat geluk vanzelfsprekend is, en als we maar goed ons best doen we ongeluk kunnen voorkomen.
Het dagelijks leven laat een heel ander beeld zien. Statistieken wijzen uit dat velen van ons lijden aan een sombere stemming en dat de kans dat we ergens in ons leven psychische problemen ontwikkelen groot is.
Verder zijn er veel andere oorzaken die het leven tot een last kunnen maken zoals eenzaamheid, financiële problemen, relatieproblemen, problemen op het werk en het ontbreken van zin en een bedoeling in ons leven.
Er is iets mis als je niet gelukkig bent
In onze samenleving gaan we ervan uit dat mentaal lijden niet normaal is. We zien het als zwakte of ziekte. Iets wat past bij een stoornis en niet zo hoort te zijn. Door dit verhaal krijgen we het gevoel dat er iets mis gaat, of we iets niet goed doen, als we ons niet goed voelen.
Om ons beter te voelen moeten we af van negatieve gevoelens
We leven in een samenleving met een obsessie voor het vinden van geluk. Het verhaal dat ons hierbij verteld wordt is dat we dat kunnen bereiken door negatieve gevoelens te verwijderen of te onderdrukken. Een mooi verhaal maar wel een sprookje. Negatieve emoties zijn een onuitwisbaar deel van ons leven. Er bestaat niet zoiets als een perfecte partner, perfect werk of een perfecte wereld.
Om gelukkig te kunnen zijn moeten we controle hebben over wat we denken en voelen
Er wordt vaak gedacht dat om gelukkig te zijn negatieve gedachten uitgedaagd moeten worden en ons hoofd gevuld moet worden met positieve beelden en gedachten. Dit is vaak een doodlopend spoor. We hebben maar weinig controle over wat we denken en voelen. Juist door controle te zoeken verlies je de grip.

Bovenstaande verhalen zitten in de weg en zijn beperkend.

Nu we ons daarvan bewust zijn kunnen we onze energie richten op verschillende principes voor psychologische flexibiliteit die wel bijdragen aan een zinvol, betekenisvol leven.

Principes voor psychologische flexibiliteit

Observeer
Onze mogelijkheid te observeren is een vaardigheid die nog onvoldoende op waarde wordt geschat. Door jezelf beter te leren kennen en door meer gewaar te worden wat je denkt, voelt en doet kun je beter leren omgaan met negatieve gevoelens en gedachten.
Ontdek wat jou beweegt
Het verhelderen wat voor jou waardevol is, is een belangrijke stap voor een betekenisvol leven.
Verbind
Door je volledig te verbinden met wat er hier en nu gebeurt, zorg je ervoor dat je niet piekert over wat er was, of mogelijk nog zal komen.
Laat los
Gedachten zijn slechts gedachten en krijgen alleen betekenis als we er een verhaal van maken. Bijvoorbeeld als we gedachten serieus nemen, denken dat ze waar zijn en in ze geloven. Ons brein is een gedachten producerende machine. Gedachten komen en gaan. Door de verhalen los te laten die we aan deze gedachten verbinden, verliezen de gedachten hun betekenis. Ze verliezen zo hun kracht en zijn niet meer in staat je bang te maken of te verstoren.
Maak ruimte
Probeer gedachten en gevoelens niet te onderdrukken. Geef ze de ruimte. Door ze onder ogen te zien en te ervaren verdwijnen ze ook weer uit je leven.
Onderneem actie
Een waardevol, betekenisvol leven vraagt om terugkerende acties die passen bij jouw waarden. Het vraagt om steeds maar weer opnieuw beginnen, wat er ook gebeurt.

Door verhalen die ons in de weg staan te omzeilen en te investeren in onze psychologische flexibiliteit, voorkomen we dat we in de geluksval verstrikt raken.

Herken je de geluksval?
Wat kun jij doen om hieraan te ontsnappen?

.

Oefeningen: deel 2

.

Oefening 1         

‘The human’ collage

Er is geen simpel of eenduidig antwoord op de vraag wie wij zijn, en wat ons mens maakt. Met deze oefening ga je verder op zoek naar wie jij bent.

Nodig: Telefoon/laptop of een stapel tijdschriften met papier, lijm en schaar.

Stap 1: Kies en verzamel woorden en plaatjes die bij jou passen.
Stap 2: Maak hier een collage van.

Wat vertelt de collage over wie jij bent?    

.

Oefening 2         

Wat geeft jou stress?

In ‘Het verhaal over stress’ heb je gelezen over stressoren en hoe je stress kunt verminderen.
Het is tijd om te kijken welke plaats stress inneemt in jouw leven.    

Nodig: Pen en papier (A4).

Stap 1: Leg je papier horizontaal en maak drie kolommen.
Stap 2: In kolom één beschrijf je: ‘Wanneer voel ik stress?’ Geef zoveel mogelijk antwoorden op deze vraag. Denk aan: momenten / activiteiten / rollen / tijdstippen.  
Stap 3: In kolom twee beschrijf je: ‘Hoe ervaar ik stress?’ Geef ook hier zoveel mogelijk antwoorden op deze vraag. Denk aan: gedachten / gevoelens / waar voel je dit in je lijf?
Stap 4: In kolom drie schrijf je: ‘Wat doe ik onder stress?’ Beantwoord die vraag door na te denken over wat er van binnen en buiten gebeurd wanneer je stress hebt. Denk aan: wat zeg je / wat laat je zien/ wat denk je?   

Je hebt nu meer zicht hebt op wanneer, hoe en onder welke omstandigheden zich bij jou stress ontwikkelt. Zet een stap om dit aan te pakken..

.

Oefening 3

Laat stress los!

Hoe harder we wegrennen voor onze gevoelens, hoe meer we tegen ze vechten, hoe sterker ze lijken te worden. Door ze bewust te ervaren, erbij stil te staan, verliezen ze uiteindelijk hun kracht en kun je ze weer loslaten.

Nu je meer zicht hebt op welke plaats stress inneemt in jouw leven is het tijd om aan de slag te gaan met de volgende oefening die helpt bij het herkennen en accepteren van jouw gevoelens.

Nodig: Aandacht en geduld

Stap 1: Observeer je gevoel zonder er iets aan te veranderen.
Stap 2: Accepteer dat het gevoel er is en dat dit nu onderdeel is van jouw leven.
Stap 3: Ontspan je lichaam zo volledig mogelijk, laat het gevoel toe en adem rustig in en uit.
Stap 4: Merk hoe het gevoel haar kracht verliest en plaats maakt voor meer rust.

Laat je gevoel los, zodat jouw gevoelens jou ook los kunnen laten

.

Inhoudsopgave, lees verder … Deel 3 (1): Gebruiksaanwijzing voor je brein

.

0 1 2 3 4 5 6 7 8 9


..
.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s